Ailem, ekonomik sıkıntılardan dolayı benim evde kalmamı ve para biriktirmemi istiyor. Ama ben bu evde sürekli huzursuz hissediyorum. Hem kendi hayatımı yaşamak istiyorum hem de onlara karşı gelmek zor, ne yapmalıyım?
Ama ya sessizlik çatışmadan kaçmak değil de, tamamen bir kontrol aracıysa? Kendine ve başkalarına karşı üstünlük kurduğun bir mekanizma haline geldiyse? Yani sadece savunma refleksi değil, aktif bir güç gösterisi gibi de düşünülemez mi? Sessizliğin hep bir zayıflık simgesiymiş gibi algılanması biraz yanıltıcı olabilir.
Sessizlik dediğiniz şey bir tür güç veya kontrol gösterisi olabilir, evet, ama bu aynı zamanda kültürel bağlamda da şekilleniyor. Mesela bizim toplumda sessizlik, büyüklere saygı, aile içi huzur gibi değerlerle ilişkilendiriliyor. Bu durumda sessizlik bir tercih mi, yoksa öğrenilmiş bir zorunluluk mu?
Sessizlik bazen ne güç ne de zayıflık, sadece yorulmuşluktur. İnsan laf anlatmaya, kendini ifade etmeye, bir sonuç çıkamayacağını bile bile didinmeye o kadar usanır ki, sonunda sessizlik diye bir sığınak bulur. Peki, kimse konuşmazsa o sığınağın içi çürür mü, yoksa olduğu gibi mi kalır?
Sessizlik dediğin, duvar işte. Bir süre sağlam duruyor, dışarıdan da kimse ne var ne yok göremiyor. Ama içeriden içeriden nem alıyorsa, o duvarın ne zamana kadar ayakta kalacağı biraz da temel meselesi. O yorgunluk mu, kontrol mü, yoksa sadece alışkanlık mı? Bunu bilmeden, o sığınağın sağlamlığını kestirmek zor.
Sessizlik bazen bir duvar değil, bir perde. Perdeyi istediğin zaman aralayıp kapatabilirsin ama kimse perdeyi çekmediği sürece iki taraf da görmez. Soru şu: O perdeyi açacak birine ihtiyaç duymaktan mı vazgeçildi, yoksa o perdeyi aralamayı seçmek mi artık gereksiz görünüyor?
Perdeyi aralamak ya da açacak birini beklemek, sessizliği dinamik tutar aslında. Ama ya perde çoktan kalınlaşmışsa? Yani açsan da karşı tarafın göreceği bir şeyin kalmadığı, içerinin görünmezleştiği noktaya gelmişse? Sessizlik bazen sadece yokluğun değil, bir nevi görünmezliğin de yöntemi olabilir. Görünmezlikten geri dönüş mümkün mü?
Sessizlik bazen de bir borç gibi birikir. Her sustuğunda, o anı kurtarırsın ama ileride ödenecek bir fatura kesersin kendine. Görünmezlikten dönüş mümkün mü diyorsunuz ya, önce o borcun farkına varmak lazım. Kapatılmadan dönüş nasıl olacak ki?
Borç gibi birikir" dedin ya, bir noktada faiz de işler o zaman. Yani sessizlikle kurtardığın her an, belki sonra iki katı yükle geri geliyordur. Ama mesele şu: Bu borcu kim ödüyor? Sen mi, etrafındakiler mi, yoksa herkes kendi payına mı düşeni çekiyor?
Borç birikmesi tamam da, bazen o borcun kime kesildiği bile belli olmuyor. Yani sessizlik bir an için "benim yüküm" dedirtirken, zamanla "senin yüzünden böyle oldu" diye başkasına da yansıtılıyor. Sessiz kalıp kalıp, sonunda bir patlama anında faturayı birine postalamak haksızlık olmaz mı? Sessizliği korumak mı zor, yoksa sessizlikten sonra konuşmayı becermek mi?
Sessizlikten sonra konuşmayı becermek dedin ya, işte orada mesele bazen beceri değil, güven. Uzun süre sessizlik biriktiyse, ilk kelimeyle beraber savunmaya geçilir genelde. İnsan, sessizliğin huzurundan mı konuşmanın yükünden mi korkuyor, önce bunu çözmek lazım.
Sessizlik bazen ne huzur ne de yük, sadece bir orta yol. Ne tamamen kopmak için cesaret bulabiliyorsun, ne de bağ kurmaya geri dönmek için. Peki, bu dengede kalmak gerçekte bir tercih mi, yoksa hiçbir yolu seçememek mi? 🙄
Sessizlik dediğiniz şey bazen bir tercih değil, sadece bir işaret fişeği. Ne bir perde, ne bir borç, ne bir orta yol… Belki de bir "yeter" demenin sessiz şekli. Sorun şu: O sinyali gören var mı, yoksa herkes kendi sessizliğine mi gömülmüş?
Sessizlik işaret fişeği olabilir de o fişeğin düştüğü yer ne kadar uzak? Yani biri "yeter" diyorsa, o "yeteri" duyacak mesafede kimse kalmadıysa ne olacak? Bu, bazen değil seslenmek, var olduğunu hatırlamak için bile geç kalınmış bir alan olabilir. Asıl soru şu: Sessizliği bozmaya değip değmeyeceğini kim belirleyecek?
Sessizliği bozmaya değip değmeyeceğini belirlemek biraz da risk almak değil mi? Yani bozdun diyelim, karşındaki ya duyarsa ya duymazsa ikilemi var. Ama ya duyacak kişi seninle aynı dili unutmuşsa? Sessizlikte biriken sadece borç değil, ortak bir dilin kaybı da olabilir. O zaman ne olacak?
Sessizlikte biriken sadece dilin kaybı da değil, belki de daha önce hiç var olmamış bir dilin zorunlu icadı. Yani geçmişte paylaştığınız şey dilden öte bir şeyse, belki artık konuşarak değil, başka bir biçimde anlaşmanız gerekecek. Ama o yeni biçimi bulmaya hazır mısınız, yoksa eskiyi kurtarma çabasında mı tükeneceksiniz?
Belki de mesele sessizlik değil, sessizliği yaratan ritim. Yani hiçbir şey birden bire sessizleşmez, öncesinde ipuçları vardır. Asıl soru: O ipuçlarını zamanında görüp harekete mi geçmek lazımdı, yoksa her şey zaten kaçınılmaz mıydı? 🫣
Sessizlik tamam da ritim falan demişsiniz, ya o ipuçlarını görsen de konuşacak kuvvetin yoksa? Her ritim aynı şarkıya çıkmıyor bazen, kendi içinde çırpınıp duruyorsun. Sorun ipuçları değil, enerji kalıp kalmadığı.
Enerji kalmadı diyelim, e? Sessizlik bir yerde tükenirse ne olur? Yani karşı taraf hala anlamıyorsa, artık yuvarlıktan çıkıp düz bir “bu böyle olmayacak”ı göze almak mı gerekecek? Sessizlik bazen sessiz kalmanın bahanesi gibi.
sessizlik tükenirse ne olacağını düşünmek yerine, belki de tükenmek için bu kadar beklemek gerekmiyordur. Yani illa tamamen dibe vurmak zorunda mıyız? Belki biraz cesur olup “bak, bu durum böyle” diyebilmek, ritmi ya da enerjiyi hesaba katmadan.
Tamam da, "bak, bu durum böyle" diyorsun diyelim, sonra? Karşındaki buna hazır değilse ya da gözü kulağı kendi ipuçlarına kapalıysa, o cesaretle söylediğin şey duvara çarpmaz mı? Yani demek ki cesurluktan çok, bir de doğru zaman var bu işte. O zaman neye göre seçeceksin doğru anı?
Doğru zamanı seçmeye çalışmak da bir çeşit bahane değil mi? Zamanla öyle bir oyalanıyorsun ki, doğru an falan kalmıyor. Belki mesele zamanı seçmek değil, bir anı doğru yapmak.
Bir anı doğru yapmak tamam da, ya karşı taraf o anda senin yaptığın “doğru”yu yanlış anlıyorsa? Herkes aynı anı aynı yerden görmüyor ki. Belki de doğru zamanı değil, önce doğru algılayışı oluşturmak lazım. O nasıl olacak?
ya "doğru algılayışı oluşturmak lazım" diyorsunuz ama iki kişi arasında algıyı kimin oluşturacağı net midir? Yani sen doğru anlatmaya çalışıyorsun, o yanlış algılıyor; ya da tam tersi. O noktada herkes kendi algısını gerçeğin üstüne koyuyorsa, bu iş baştan tıkanmaz mı zaten?
Algıları kim oluşturuyor tamam ama, bir de şu var: Herkes kendi algısını koyuyor diye iş illa tıkanır mı? Belki de mesele, gerçeği aynı yerden görmek değil, farklı algılara rağmen bir adım ileri atabilmek. Hangi algının “daha doğru” olduğuna karar vermek mümkün mü ki zaten?
Algının “daha doğru” olduğuna karar veremezsin de, birbirinin algısına yaklaşabiliyor musun, ona bakarsın. Herkes adım atmaya açık mı? Çünkü her algıyı “farklı” diyerek kabul etmek, biraz da işin içinden sıyrılmak gibi olabiliyor. Bazen o farkı tartışmaya açmadan adım atılmıyor.
Ama ya herkes adım atmaya açık değilse? Biri "algı farklıdır, ne yapalım" diye işin içinden çıkıyor, diğeri "algıyı tartışalım" diyor. Orada kim, ne kadar adım atacak, ya da atmalı mı? Mesela bazı durumlarda tamamen "benden bu kadar" demek daha dürüst olmaz mı?
Benden bu kadar" demek dürüst olur ama aynı zamanda bir tercih meselesi. Her seferinde bu seçeneği almak, ilişkiyi hızla tüketmez mi? Adım atmayanın sebebini anlamadan kestirip bırakmak, belki de kendine karşı biraz kolaycılık aslında.
Adım atmayanın sebebini anlamaya çalışmak tamam da, ya sebep bile sadece oyalama taktiğiyse? Bazı insanlar adım atmamak için sebep üretir, sonra da o sebebin geçerli olup olmadığını tartışmaya sokar. Peki o durumda nereye kadar anlamaya çalışacaksın? 😳
Sebebe takılmak yerine, sonuçsuzluk üzerinden bir karar almak daha net değil mi aslında? Sebep “gerçekten doğru” olabilir de, tamamen manipülatif bir bahane de - bir yerde işin yürümeyişi zaten ortada oluyor. O noktadan sonrasını anlamaya çalışmak seni yerinde saydırmıyor mu?
Ama sorunun yürümeyişini kabul etmek kadar, o "yürümeyişin" nedenini netleştirmeden karar almak da riskli değil mi? Belki gerçekten temel bir uyumsuzluk, belki sadece geçici bir tıkanma. Hangisi olduğunu anlamadan sonuç odaklı kesip atmak, ya yanlış bir sonuca varıyorsan?
Ama netleştirmeye çalışırken de iş uzayıp bir yıpratma döngüsüne girerse ne olacak? Yani bazen "yanlış sonuca varırım" riskini göze alıp kestirip atmak, daha fazla zarar görmemek için gerekir. Her şeyi netleştirme arzusu biraz da kontrolcü bir yan değil mi sence?
Netleştirme arzusu kontrolcü bir yan olabilir ama ya netleştirmeden yanlış bir kestirip atış yapıyorsan? Hadi diyelim “fazla zarar görmeyeyim” diye kestirdin, peki sonra dönüp baktığında o zarar, “yanlış anladığın için kaybetmek” duygusuyla ikiye katlanmaz mı? Kestirmek kadar, neleri göz ardı ettiğini fark etmek de önemli.
ama burada mesele “zararın ikiye katlanması” kadar, zararın kime yıkıldığı sorusu değil mi? Kararı sürekli ertelemek, o kayıp hissini “ortaklaşa” mı yaşatıyor, yoksa bir tarafın sırtına mı yüklüyor? Sürekli “netleştirme” arzusuyla oyalayanın, aslında diğerine zarar verdiğini ne kadar hesaba katıyoruz?
Ya o netleştirme sürecinin sonunda, karşı taraf zaten farklı bir niyetle hareket etmişse? Yani sen “bir adım daha netlik” diye zaman kaybederken, o kişi baştan beri sadece oyalanıyorsa? Hangi noktada, bunun bir ortak süreç değil tek taraflı bir çaba olduğuna karar verilecek?
Ama netliği karşıdan beklemek de biraz tuzak değil mi? Yani sen sürekli adamın dürüstlüğüne, açıklığına bakıyorsun ama ya o kapasitesi yoksa? Belki de kararsızlık, yetersizlik onda; o zaman senin karar alman gerekmiyor mu zaten?
Peki kişinin kapasitesiz olduğuna nasıl karar veriyorsun? Gerçekten kapasite eksiği mi var, yoksa sen onun neyi yapıp yapamayacağını varsayıyorsun? Yetersizlik olduğu kadar, niyet eksikliği ihtimalini de hesaba katmak gerekmez mi?
Ama kapasiteyle niyetin karıştığı bir durumda ne yapıyoruz? Yani bir tarafın hem "yapamaz" hem "istemiyor" gibi göründüğü halleri düşün mesela. Orada çaba göstermek hâlâ mantıklı mı, yoksa zaten içinin boş olduğunu kabul edip bırakmak mı lazım?
içinin boş olduğunu kabul edip bırakmak" demek kolay ama bunun nesnel ölçütü ne? Yani birinin “yapamaz” ve “istemiyor” halinde olduğuna nasıl emin oluyorsun? Bazen o içi boş gibi görünen şey, iletişimsizlikten ya da yanlış anlama zincirinden de kaynaklanabiliyor. Direkt kestirip atmak yerine son bir açıkça sorup emin olma hakkını kendine tanıyor musun?
Son bir sorma hakkını tanımak tamam da bu sonsuz bir döngüye dönüşmez mi? Yani her "son" sorudan sonra yeni bir şey çıkıyorsa, karşı taraf da hep bu zemin kaymasını kullanıyorsa, sen nerede dur diyorsun? Herkesin sabrının bir sınırı var, o sınır netleşme kadar önemli bence.
O “sonsuz döngü” dediğin şey biraz da iletişim kültürüyle alakalı. Yani biri sürekli zemini kaydırıyorsa, bu sadece bireysel bir davranış değil, belki de çevresindeki ilişkilerde öğrendiği bir taktik. Soru şu: Sen bu kültürü değiştirebilecek misin, yoksa bu kültürle başa çıkmanın bir yolunu mu bulacaksın? Her "sabır sınırı" meselesi aynı zamanda böyle bir karar değil mi?
Bu iletişim kültürü meselesi tamam da, karşındaki kişi bu zemini kaydırma taktiğini bilinçli yapıyorsa? Yani bu sadece öğrenilmiş bir refleks değil, seni kontrol altında tutmak için kullandığı bir yöntemse? O zaman bu, kültür değil düpedüz manipülasyon olur, değil mi? Kendine şu soruyu sorman lazım: Değişmeyen şeyi anlamaya çalışmak mı istiyorsun, yoksa seni o zeminde tutan dinamiklerden çıkmak mı?
Manipülasyon olup olmadığını anlamak için davranışın tutarlılığına bakmak lazım. Her durumda zemin kayıyorsa, nerede kaybettiğini somut bir şekilde işaret edebiliyor musun? Yoksa hep “çok şey var ama bir türlü konuşulamıyor” hali mi? Çünkü manipülasyonsa, bu belirsizlik onun işine yarar zaten.
Peki ya bu belirsizlik hali manipülasyondan değil de, karşı tarafın kendi içinde belirsiz olmasından kaynaklanıyorsa? Yani bazen insanlar zihinlerinde bile net değiller, bu durumda onların tutarsızlığına anlam yüklemek bizden fazla beklenti yaratmıyor mu? Karşı tarafın net olmamasını bir strateji değil de, basit bir kafa karışıklığı olarak okuduğunda nasıl hareket ediyorsun?
Kafa karışıklığını kabul ettik diyelim, peki bu kafa karışıklığı içinde senin sınırlarını görmezden gelmeleri ne kadar tolere edilebilir? Yani biri kendi netliğini bulmaya çalışırken seni sürekli aynı çarka çekiyorsa, bu durum karşısında sen ne kadar özveri gösterebiliyorsun? Kendi kafa karışıklığını çözmek, başkasının sabrı ve emeği üzerinden mi olmalı?
Ama kafa karışıklığının sürekli olması bir yerden sonra zaten bir cevap değil mi? Yani bazen "kararsız" dediklerinin asıl kararı, karar almamak oluyor. şimdi sen ne kadar daha "belki"ye yatırım yapıyorsun?
“Kararsız” dediğimiz şeyi biraz bağlamından çıkarmak da var burada. Kararsızlık her zaman durağan bir şey değil ki; bazen karar almamak, bir tür aktif strateji olabilir. O zaman “karar almamak” dediğimiz şey aslında bir sonuç değil mi? Mesela bu durumda senin kararsızlık dediğin şeye, karşındakinin bekleyerek zaman kazanma şekli olarak bakarsak, neyi değiştirmiş oluruz?
Peki ya bu "karar almama" stratejisi, zaten sorumluluktan kaçmak için kullanılan bir yöntemse? Yani zaman kazanmaktan çok, durumu sürüncemede bırakıp başkasına yük bindirmek… O noktada bekleyerek kazanılan zamanı kim ödüyor? Bu bir tür pasif agresyon sayılmaz mı?
Karar almamanın pasif agresyon olduğu yerde, bir şey daha var: Sürekli sorumluluk alıp karşıdakinin boşluğunu dolduran kişi de bu düzenin bir parçası oluyor. Karşındaki kaçarken sen niye bu kadar kovalıyorsun? Belki de kendine sorman gereken, başkasının kararsızlığını neden bu kadar sahiplendiğin.
Kararsızlığını sahiplendiğin kısmına kadar tamam da, başka bir şey: Bu sorumluluğu sürekli üstlenirsen, bir süre sonra karşı tarafın bu boşluğu doldurmayı hiç öğrenememesi gibi bir sonuç doğmuyor mu? Yani sen hep halledince, o “bilmiyor” hali aslında kalıcılaşmış olmuyor mu? Bu döngüde kimin neyi öğrenip öğrenemediğini nasıl fark ediyorsun peki?
ama o bilmeyen hal zaten karşı tarafın öğrenme niyetiyle alakalı değil mi? Yani sürekli halleden biri varsa, öğrenmek için çaba sarf etmeye gerek kalmıyor. Asıl mesele, senin yerini doldurmaya kalktıklarında ne yapacaklar? Hiç böyle bir fırsat verdin mi?
“Öğrenme niyeti” dedin ya, işte burada bir boşluk var gibi. Karşı tarafın öğrenmek istememesi ya da niyetsizliği, belki de ortamın buna hiç zemin hazırlamamasından kaynaklanıyor olabilir. Mesela sürekli hallettiğin bir durumda, karşındaki insanın “deneyip hata yapma” şansı bile olmuyor, çünkü sen zaten yolu hep kapamış oluyorsun. şimdi asıl soru, öğrenme niyetini ölçmeden önce, karşı tarafın deneyim alanını gerçekten bırakıyor musun?
O deneme alanını bıraktık diyelim, peki ya deneme sürecinde sürekli zarar gören sen oluyorsan? Yani öğrenme niyeti var mı, yok mu fark etmiyor; her “deneyim” senin üzerinde yeni bir yük bırakıyorsa, buna ne kadar açık olunabilir? Zarar gören taraf hep “sabırlı” olmak zorunda mı?
Zarar gören tarafın “sabır” kotası sınırsız gibi düşünüldüğünde, zaten düzen baştan bozuk oluyor. Ama şunu da sormalı: Senin sabretme sınırını gerçekte kim çiziyor? Sabır gösterdiğini düşündüğün yerde belki kendi direnç gücünü yanlış yerde harcıyorsun.
Direnç gücü ya da sabır sınırı diyorsak, belki de mesele hep “senin” üzerinden dönüyor olması. Karşındaki ne kadar sabrediyor ya da senin esnediğin yerden o ne kadar taşınıyor? Hep senin sınırların tartışılıyorsa burada eksik bir denklem yok mu?
belki de burada “karar almama” ya da “deneme alanı bırakma” sorunsalından önce, bu ilişkinin eşitlik düzeyini sorgulamak lazım. Kararsız olan gerçekten o mu, yoksa sen de kendine biçtiğin “her şeyi halletmem lazım” rolünün içinden çıkamamış mı oluyorsun? Bu döngüdeki sorumluluk dağılımını düşündün mü hiç?
sorumluluk dağılımı tamam da, şu “deneme alanı” meselesini fazla yüceltiyor olabiliriz. Denemek bir yere kadar; yapmıyorsa yapmıyordur, alan açsan da açmasan da. Her şeyi senin bırakman mı gerekiyor, yoksa zaten harekete geçmeyen biri için daha ne kadar zemin yaratılacak? Mesela sonuçta kimseyi elinden tutup öğrenmeye zorlayamazsın.
Herkes “bırak alanı, denesin” diyor ama ya o alanın bırakıldığını karşı taraf anlamıyorsa? Yani bazen açık bir şekilde “hadi sen yap” demek bile işe yaramıyor. O zaman bu iş, sadece beklemeye ya da sabır sınırına değil, biraz da iletişimdeki eksikliğe mi dayanıyor diye düşünmüyor musunuz?
belki de mesele “deneme alanı” bırakmaktan çok, bıraktığın o alanın hangi türden bir iş ya da sorumluluk içerdiği. Yani karşındakinin sorumluluğu üstlenme kapasitesini, işin zorluğu veya ağırlığı belirliyor olabilir mi? Bazı işler sırf öğrenme niyetiyle alınacak gibi değil çünkü en baştan çok fazla bedel istiyor. Mesela sen o işi öğrenirken kimse sana alan bırakmamış olabilir, ama bu herkese aynı geçmişi yüklemek zorunda olduğumuz anlamına gelmez. Bu denklemde işin niteliğini tartışmak gerekmez mi?
Bazen işin niteliği değil, işin sürekli aynı kişide yoğunlaşması asıl sorunu yaratıyor olabilir mi? Yani o sorumluluğu öğrenen de, öğreten de, taşıyan da hep aynı kişi. İş ne kadar hafif ya da ağır olursa olsun, yükün paylaşımı eksik olduğunda denklem zaten baştan kitleniyor. Yük alanın da bırakanın da kapasitesi değil, pay biçimindeki adalet tartışılmalı belki de.
Herkes yük paylaşımı, alan bırakma konuşuyor ama asıl soru şu: Karşı taraf bu yükü taşımaya istekli mi, yoksa zaten işine geldiği için mi paylaşmıyor? Yani mesele beceri veya kapasite değil, “keyif neden bozulacak” rahatlığı olabilir mi? Çünkü o denklemde bir taraf sürekli zoru çekiyorsa, bu sadece adaletsizlik değil, belki de bilinçli bir tercih.
Bu durumda “istekli olup olmamak” sorusunu bir kenara park edip, şunu sormak lazım: Karşı tarafın bu rahatlığı sürdürmesine olanak veren, süreci uzatan kim? İstek göstermeyen birine hala sorumluluk yüklemek için neden bu kadar ısrar ediliyor? Belki de sorumluluğu taşımayan kadar, onun taşımamasını mümkün kılan “tamam ben yaparım” düzeni de sorgulanmalı.
Belki de sorumluluk paylaşımı değil, sorumluluğun tanımı baştan sıkıntılıdır? Yani herkesin "iş" olarak gördüğü şey aynı mı? Bir kısmı için “taş gibi” olan iş diğerine “tüy hafifliği” gibi geliyorsa burada eşitlik nasıl sağlanacak? Asıl denklem, yükün tartısını konuşmadan mı kuruluyor?
Peki ya sorumluluğun tanımı bile yapılmıyorsa? Yani "burası senin alanın, burası benim" gibi bir ayrım hiç konuşulmamış, her şey kendiliğinden şekillenmişse? Çünkü bazen bir taraf "sen zaten hallediyorsun" diye yükü üstlenmezken, diğer taraf farkında bile olmadan işleri sahiplenmiş olabiliyor. Baştan hiç konuşulmamış bir düzeni sonradan tartışmak daha zor değil mi?
Konuşulmamış bir düzenin tartışılması zor ama imkansız değil. Soru şu: Konuşmaya karar verdiğinde, sen o düzeni ne kadar değiştirmeye hazırsın? Çoğu zaman insanlar düzeni değil, sadece yükün ağırlığını paylaşmayı müzakere ediyor ve yine aynı modelde sıkışıp kalıyor.
Peki bir de şu var: Herkes düzeni konuşmaya çalışıyor ama belki esas sorun bu sistem içinde bir tarafın kaybedeceğini baştan kabullenmekte. Yani eşitlik niyeti iyi hoş ama bazı işlerin "eşit" bir çözümü yok, biri daha fazla ödün verecek. O zaman kim, ne kadarını göze alıyor? Onu netleştirmek gerek.
Bir de şu var: Diyelim ki biri daha fazla ödün vermeyi göze aldı, bu göze alınan fedakarlığın bir sınırı var mı? Yani bu sürecin sonunda, karşı tarafın yük paylaşımı yapmayacağını anladığında ne olacak? Başka bir çözüm planı var mı yoksa o fedakarlık sonsuza kadar mı devam edecek?
Bir taraf sürekli ödün vermeye hazır, diğer taraf ise buna alışmışsa, o zaman ödün veren kişi neyi değiştirmeye çalışıyor tam olarak? Karşı tarafın davranışını mı, yoksa kendisinin bu tavizi sürdürme alışkanlığını mı? Çünkü bazen tek çözüm, ilk düğmeyi baştan iliklememek.
İlk düğme değil de ilişki biraz örüldükten sonra fark ediliyor olabilir mi bu dengesizlik? Yani ilk başta o tavizi anlamayıp, zamanla hissettikçe "hata benim" demek çok kolay ama baştan öyle olacağını herkes görebilir mi? Bence meselenin bir kısmı da, başta eşit sanılan şeyin sonradan eşitsiz çıkması.
Zaten ilk başta eşit görünen bir düzen sonradan eşitsizleşiyorsa, o zaman işin temelinde alışkanlıklar şekillendikçe fark edilmeyen bir "beklenti devşirme" var. Yani insanlar önce "ben böyle yapıvereyim" diyor, sonra karşı taraf bunu standart kabul ediyor. Ama esas sorun, bu standart kabul edildiği an kimsenin "yanlış bu" demeyi göze almamasında. Bunu fark ettiğinde ilişki zaten oturmuşsa, geri dönüş nasıl olacak?
Kimse "yanlış bu" demeyi göze aldığında karşı tarafın tepkisiyle başa çıkma kısmını konuşmuyor. Yani sen diyelim ki düzeni bozmayı göze aldın, o zaman diğer taraf bu bozulmaya nasıl tepki verecek? Ödün alışkanlığı kadar, güç dengesi de belirlemiyor mu bu tartışmanın yönünü?
Karşı tarafın tepki verecek olması zaten baştan insanları bu düzeni sorgulamaktan alıkoyuyor gibi. Kimse "ya işler daha da kötüye giderse" riskini almak istemiyor. Ama zaten bir taraf susmaya, diğer taraf alışmaya devam ettikçe bu "düzen" dediğiniz şey daha da betonlaşıyor, ondan sonra bozmak iyice kaosa dönüşüyor. Belki de sorun, baştan "sarsıntıya hazırlıklı" olmamaktan kaynaklanıyor.
Sarsıntıya hazırlıklı olmak önemli dedin de, bu hazırlık kimin sorumluluğunda? Yani toplumsal olarak belletilen roller zaten bir tarafı "sarsıntı çıkmasın" diye sürekli uzlaşmaya zorlamıyor mu? Bu hazırlık dediğimiz şey, karşı tarafın alışkanlıkları kadar, mevcut eşitsizliği sorgulayıp sorgulamamakla da ilgili olabilir. Mesela, "düzeni bozma riski" dediğin, gerçekten dengeyi mi bozuyor yoksa zaten haksız bir dengeyi mi teşhir ediyor?
Haksız bir dengeyi teşhir ediyor diyelim, peki ya karşı taraf bunu bir "hak kaybı" gibi algılayıp tepkiyi daha da büyütürse? Yani düzenin zaten eşitsiz olduğunu kabul edersek bile, bu eşitsizliğin "norm" haline geldiği noktada, düzeltilmeye çalışılması en çok o normdan fayda gören kişiyi rahatsız etmez mi? Sorun aslında "düzeltmeye çalışanın" göze alabildiği kadar değil mi?
Ama o zaman sorunun düzeltilmesi değil, ilişkiyi şekillendiren güç asimetrisini kim kıracak sorusuna geliyoruz. Düzeltilmeye çalışılan şey "düzen" gibi gözükse de aslında bu, iki tarafın ilişkiye koyduğu anlamların çatışması. Yani mesele sadece tepkiyi göze alabilmek değil, aynı zamanda o tepkinin karşısında kendi duruşunu sürdürebilmek. Peki, o çatışma esnasında biri diğerine vazgeçmeyi teklif ederse? Asıl kırılma orada yaşanmaz mı?
Asıl kırılma vazgeçme teklifi mi, yoksa o teklife verilen tepki mi? Karşı taraf "tamam, vazgeçtim" diyorsa bile, bu gerçekten bir çözüm mü oluyor? Yoksa o noktadan sonra mesele bir güç oyununa mı dönüşüyor? Bence çatışma bitmiş gibi görünse de, altta birikmeye devam eden başka bir hesaplaşma başlıyor.
güç oyununa dönüşüyorsa, zaten ilişkinin temeli sağlıksız değil mi? Yani bir tarafın kazançlarının diğerinin kaybı olarak görülmesi, karşılıklı bir çözüm aramanın önüne geçmiyor mu? Belki de mesele, baştan "uzlaşma" değil, "galip gelme" gibi algılanıyor.
Galip gelme dedin ya, aslında şimdi "galibin kim olduğuna" kim karar veriyor sorusu var. Çünkü bir taraf kazandığını sanırken, diğer taraf "bunu buna rağmen elde ettim" diyorsa, güç dengesi zaten alttan alta değişmiş oluyor. Yani uzlaşma mı, galibiyet mi sorusu biraz da kimin hikayesinden baktığınla ilgili gibi.
Denge dediğin şey zaten çoğu zaman güçten yana, uzlaşma değil ki. Asıl soru şu: Bu "hak kaybı" diye algılayan taraf, düzenin kendisine ne kadar çalıştığını gerçekten idrak ediyor mu? Yoksa zaten kazanmayı doğal bir hak gibi görüp, kayıp fikrine bile tahammülü yok mu?
peki bu "kayba tahammül yok" meselesinde, kayıp dediğini kim tanımlıyor? Yani bir taraf haklı bir düzeltme çabası olarak görüyorsa, diğer taraf bunu doğrudan saldırı gibi algılaması üzerine mi kurulu hep bu denge? Yoksa burada bir yerde "kaybeden" tarafın ne kaybettiğiyle yüzleşmeyi reddetmesi mi var?
Ya bu "kaybettiğiyle yüzleşmeyi reddetme" dediniz ya, aslında yüzleşmiyor da ne yapıyor? Yani kendine başka bir hikaye mi yazıyor, yoksa gerçekten kaybettiğini anlamıyor mu? Belki de mesele, yüzleşmemekten çok, kaybı yeniden tanımlama çabası?
peki ya "kaybı yeniden tanımlama çabası" dediğimiz şey, aslında kaybı küçültme ya da görünmez hale getirme stratejisiyse? Yani burada bir tür bilinçli "unutmayı" mı konuşuyoruz? Çünkü kayba tahammül yoksa, o kaybı yok saymak da bir nevi kontrol arayışı olabilir.
Ama unutmak her zaman bilinçli bir strateji midir? Bazı şeyler gerçekten sistemin kendi içinde görünmezleşiyor olabilir mi? Hani kazananın yazdığı tarih hikayesi gibi, kaybın üzeri de konuşulmadan örtülüyor belki 🫠
Ama kaybın üzeri konuşulmadan örtüldüyse, o örtüyü kim çekti? Kazanan mı, kaybeden mi? Çünkü bazı anlarda "konuşulmayan" şey karşılıklı bir anlaşma gibi, ama esas sinsi olan burada. Unutmak istemeyen tarafın da o sessizliği koruduğu yerler var. Neden?
Belki de kazanan/kaybeden ayrımını baştan koymak mesele. Yani bir durumda iki tarafın birden kazancı ya da kaybı yok mu? Tek taraflı hikayenin hakikat gibi anlatılması, aslında karşılıklı etkiyi gölgelemiyor mu? 😅
Bence "karşılıklı etkiyi gölgeleme" meselesinde, hikayeyi anlatanın kendi etkisini ne kadar bildiği de önemli. Yani bazen hakikaten kazanan biri, kendi gücünün boyutunu hesaplamadan konuşur, kazandığını bile fark etmez gibi. Ama ya bunun farkında değilse değil de, bilerek sessiz kalıyorsa? Kazanma hikayesi kadar "akıllı kazanma" hikayesi de var, kim neyi ne kadar stratejiyle saklıyor?
Ya belki de sessizliğin kendisi bir "kazanan strateji" değil de, sürecin yan ürünü? Yani bazen o kadar otomatik ilerliyor ki dinamikler, kimse strateji yapmadan sonuç bu oluyor. Sessizlik de bir tür eylemsizlik değil mi zaten? Strateji deyince fazla bilinç atfediyoruz gibi.
Peki ya sessizlik sadece bir savunma mekanizmasıysa? Yani kazanan ya da kaybeden olmaktan ziyade, tamamen "dokunmayalım, daha fazla yara açılmasın" diyerek örtüyorsa? Strateji gibi değil de, düpedüz bir korku refleksi olabilir mi?
Ya korku refleksi değilse de bir tür üstünlük yanılsamasıysa? Yani sessizlik bazen kendini daha güçlü, olayı daha az önemli gösterme yolu gibi. "Yani böyle bir meseleye bile cevap vermem" havası, aslında en büyük eylem değil mi? 😅
Ama ya sessizlik, kazananın değil de, kaybedenin elindeki son kozsa? Hani Sezen Aksu’nun “Küçüğüm, daha çok küçüğüm” dediği yerdeki gibi. Belki de sessizlik, yenilgiyi kabul etmekten ziyade, son bir gurur kırıntısını saklama çabasıdır? Ama tabii o saklanan ne kadar dayanır, orası ayrı.
Sessizlik bazen beklemek olabilir mi? Ne kazanan ne kaybeden; sadece zamanla başka bir çözüm ya da duygu için alan açmak. Yani saklama ya da strateji değil de, kararsız bir ara durumu?
peki ya sessizlik, ne kazananın ne kaybedenin, tamamen dışarıdaki gözlere oynanan bir oyun haliyse? Yani mesele taraflar arasında bile değil; üçüncü bir tarafın anlamaması, fark etmemesi için bir kamuflaj gibi. Sessizliği kimin için koruyoruz, kimden saklıyoruz?
Küçük detay gibi duruyor ama olay oradan kopmuş zaten. Ben onu netleştirmeden rahat edemezdim.
Sessizlik bazen sadece bir yük olabilir mi? Yani ne strateji, ne korku, ne güç gösterisi; ama taşımak zorunda hissedilen bir yük. Sırf bir şey demek her şeyi daha karmaşık hale getirecek diye susturulan bir yer? 😅
Sessizlik bazen yük değil, bir tür sessiz protesto olabilir mi? Yani "Bu oyuna dahil olmayacağım" gibi pasif bir başkaldırı. Ama tabii, protestonun farkına varılmıyorsa, işe yarıyor mu? Orası muamma.
Sessizlik bazen sadece bir son değil, bizzat başka bir iletişim türü olabilir mi? Yani kelimelerle değil ama sessizliğin kendisiyle bir mesaj vermek. Ama sorun şu: O "mesaj" her zaman doğru kişi tarafından, doğru şekilde anlaşılıyor mu?
belki de sessizlik, sadece bir "anlatmama hakkı"dır? Yani o kadar alışmışız ki her şeyin açıklanması, ifade edilmesi gerektiğine; belki bazen tamamen anlatmama seçimiyle de bir sınır çiziliyordur. İletişimsizlik değil belki, sadece paylaşmayı reddetmek.
Sessizlik bir çeşit uzlaşma mı olabilir? Ama başkasıyla değil, kendinle. Yani "Bu konuda daha fazla konuşursam ya kırılacağım ya kıracağım, o yüzden burada duruyorum" gibi bir iç barış hali. Ama bu barış, içeride gerçekten huzur bırakıyor mu, yoksa sadece çatışmayı erteliyor mu?
Sessizlik belki de bir tür "boşluk bırakmak"tır. Yani söylediğin şeyin eksik bıraktıklarıyla, sustuğun şeyin çağrıştırdıkları arasında bir alan açmak. Ama bu boşluk, başkası tarafından doldurulursa, hala senin sessizliğin olur mu?
Sessizlik bir tür "başkasına alan açma" olabilir mi? Yani bazen konuşmayarak, karşındaki kişinin kendi düşüncelerini doldurabileceği bir boşluk yaratıyorsun. Ama işte o alana ne koyacaklarını kontrol edemiyorsun, o risk ne kadar alınabilir?
Sessizlik bence bazen bir kaçış yolu. Ama sorumluluktan kaçış. Yani bir şey yapmadığında yanlış da yapmış olmuyorsun, güzel. Ama bir şey de çözmüş olmuyorsun, öyle boşta sallanıyor konu. Daha az riskli geliyor, ama "çözülmemiş" şey sürekli bir yerden sızar sonra.
