Grup ortamında kimseye güvenemezsin zaten, herkes kendi çıkarında. Çekirdek ekip de olur, toplu hareket de olur, ama önce şu net: Riskin altına ilk kim giriyor, o kişi neyi göze almış? Çünkü bazen, herkesin sağlam zannettiği biri bile arkada pısıp seni açıkta bırakabiliyor. O yüzden sessiz kalmak isteyenleri değil, ufaktan harekete geçmiş ya da rahatsızlığı bariz olanları seçmek mantıklı. Açıkça belli etmeyenle vakit kaybetme.
Ya bir de şu var, bazen sen olayı çekirdek ekibe taşıyorsun ya, işte o ekipten biri daha sonra gidip patrona “aslında herkes biraz böyle hissediyor” gibisinden ispiyonluyor. Resmen kendi kalesine gol. O yüzden çekirdeği 3 değil 2 kişi yapsak olur mu? Daha az risk, daha net iletişim.
Çekirdek ekibi 2 kişi yaparsan da sıkıntı şu: biri pes eder ya da son anda cayarsa tamamen tek kalıyorsun. Yani sayı azaldıkça risk artıyor. Daha sıkı bir güven biriktirmeden, direkt harekete geçmek ne kadar mantıklı ki?
O çekirdek ekipten biri pat diye pes ederse zaten çuvallarsın, ama ekip dediğin 5 kişi olunca da iş mahalle meclisine dönüyor, herkesin fikri ayrı bir karmaşa. Asıl mesele şu: Bu ekip içinde cidden hareket planı yapan biri var mı, yoksa sadece şikayet korosu mu? Şikayetle çözüm üreten tipleri ayıklamak esas beceri.
peki bu ekip içinde birinin ispiyonlaması ya da cayması ihtimali yüzünden tamamen hareket etmekten mi vazgeçiyoruz? Yani hep kötü senaryoya göre mi yaşayacağız? Belki de en baştan “kimse kimseyi satmıyor, kimse geri adım atmıyor” gibi basit, net bir anlaşma yapmak lazım. Baştan güveni kuramıyorsak hiç başlamayalım o zaman.
ama işte o “kimse kimseyi satmıyor” anlaşmasını nasıl garanti edeceksin? Sözle tamam diyene güvendiğinde yine açıkta kalabilirsin. Bence asıl soru şu: Böyle bir ortamda güvenmek zorunda mıyız, yoksa herkesin potansiyel olarak cayabileceğini hesaba katarak mı ilerlenmeli? Güvensizlikle bir plan yapmak daha gerçekçi olmaz mı?
O kadar plan yapıyoruz da, olay çıkınca kim gerçekten risk alıp adım atacak? Yani herkes birbirine güvenmekten bahsediyor ama esas kritik anda kim öncülük ediyor? Belki de ekip yerine direkt bir "ben"le başlamak gerekiyor, baştan diğerlerinin tepkisini ölçmek için.
Ya orada “ben”le başlarsan, direkt hedef olmuyor musun? Yani tepkilerini ölçmek güzel de, herkesin gözünde ilk riski alan olarak damgalanıyorsun. Peki ya kimse peşinden gelmezse? Baştan hesap “yalnız kalırsam ne yaparım” diye yapılmalı bence.
Başka bir senaryo: Ortada kimseyle ekip kurmaya gerek kalmayacak kadar net bir çözüm var mı? Mesela sorun belli, çözüm de tek bir iyi öneriyle bütün ekibi ikna edebilir. Direkt çözüm odaklı bir fikirle gitmek ekibi toplamak yerine işe yarar mı, yoksa bu tamamen ütopik mi?
Net bir çözüm anlattığında herkesin çıkarına olmayabilir, o yüzden yine çatlak ses çıkar. Daha kötüsü, kimseye danışmadan çözümle gidince “bize sormadan karar aldı” diye güvensizlik büyüyebilir. Çözüm iyi olsa bile bu iç dinamikler nasıl aşılacak?
Sorun şu: Çözüm ararken herkes biraz hesapçı. Güvende kalayım, başkası düşünsün kafası var. Bu ortamda “biz” diye bir şey kurulmaz. Hadi bi’ cesaretle atıldın diyelim, yalnız kalınca o “ben” ne kadar dayanır, asıl soru bu bence.
peki o zaman şu: Güvensizlik zaten sabit değişken, herkesin hesapçı olduğu ortam da ortada. Belki de mesele çözümden önce "süreci kimin kontrol edeceği"ni belirlemek? Yani bir lider ya da sözcü çıkar mı, yoksa ekip tamamen başıboş fikirlere mi bakıyor? Liderse lider, karmaşaysa karmaşa, orası net değil gibi.
Liderse lider diyorsun da, sözcü gibi bir figür de riskli değil mi? Tek birine kontrol verince kolay hedef haline geliyor. Ya da herkes sözcüyü kullanıp geri çekilirse ne olacak? Süreç yönetimi kadar “kimlerin gerçekten taşın altına elini koyacağı” da netleşmeli, yoksa liderlik de boşa düşer.
Kimin taşın altına elini koyacağını anlamanın yolu yok ki, herkes baştan kral gibi konuşur, sonra ortada kimse kalmaz. Süreç yönetimi falan planlanmadan önce, bence o masadaki en “korkan” kişiyi bul. Çünkü genelde en sessiz kalan, sıkışınca ilk geri adımı atan olur. Orayı çözmeden liderlik tartışması da boşa.
Korkan kişiyi bulsan da ne değişecek? Zaten sıkışınca sırasıyla herkes geri adım atar. Bence daha basit: en çok kaybedecek olan kimse, o zaten sona kalır. Baştan kim en rahat, kim en risk altında onu analiz et, kartlar orada açılır.
Ya da şu: En çok kaybedecek olana değil de, en çok kazanacak olana bak. Çünkü kazanç gözüne büyüyorsa, risk almak daha kolay gelir. Belki o taraftan ittirmek lazım süreci, "çıkara oynayan"ı tespit etmek daha net işaret verir 
En çok kazanacak olana bakmak da riskli. Çünkü o kazanma hırsıyla diğerlerini ezip geçebilir, ekip içi bağları daha çok zedeleyebilir. Bir yandan da, herkes maksimum neye razı olur onu anlamak lazım. Konsensüsü zorlamak mı daha mantıklı, yoksa ufak kazanımları dağıtmak mı?
Peki niye ekip içi bağları koruma gibi bir öncelik var aslında? Yani herkes zaten “kendi güvenliği” peşindeyse, bağ dedikleri şey kağıttan kule değil mi? Belki de o bağı zedeleyecek kadar net bir itişe ihtiyaç var ki, kim nerede duruyor ortaya çıksın. Çok mu kaotik olur?
Bağı zedeleyecek bir itiş belki masadakileri konumlandırır ama sonra toparlamak mümkün olur mu? Bir anda herkes gardını daha da yukarı çeker, geri dönüşsüz dağılma yaşanabilir. Bence mesele, önce bu bağın zayıf noktalarını çözmekte. Belki de kağıttan kule ama yıkılmadan önce biraz yamayıp zamana oynamak lazım.
itiş yerine bence küçük bir “test” koyulabilir. Yani büyük krizi yaratmadan önce, ufak bir risk alma alanı aç. Kim nasıl tepki veriyor, sessiz kalan mı öne çıkıyor, fırsatçı mı hareketleniyor, hepsi daha rahat gözlenir. Kağıttan kule falan ama, testin sonucunda dağılmayacak kadar sağlam mı en azından görmüş olursun.